ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

 

درس فقه آیت الله گنجی

جلسه ی سی و پنجم

90/08/08

موضوع :: الوضوء
زمان حجم دانلود پخش
00:40:18 9.22MB دانلود

Audio clip: Adobe Flash Player (version 9 or above) is required to play this audio clip. Download the latest version here. You also need to have JavaScript enabled in your browser.

تقریر فارسی
تقرير البحث

 

 

 

 

تقرير البحث

90/08/08
مقدار المسح طولاً:
من رؤوس الأصابع إلى الكعبين و هما قبتا القدمين على المشهور.
كما هو المشهور بين أصحابنا. بل ادعي عليه الإجماع في كلماتهم‏. و لکن عن الشهيد في الذكرى احتمال عدم وجوب المسح الى الكعبين  و نفى عنه البعد في رياض المسائل  و مال اليه و اختاره صاحب الحدائق «قده» الا انّه ذكر أخيرا ان المسح الى الكعبين هو الأحوط .
و أمّا المشهور فقد استدلوا علی قولهم بأمرین:
الدلیل الاول؛ الآیة الشریفة:
و قد یذکر تقریبان لبیان الاستدلال بها:
الأوّل: ما عن المحقق الهمدانی من أنّ الظاهر من الآیة الشریفة انها غایة للمسح لا الممسوح بخلاف قوله تعالی:«إلی المرافق».
الثانی: ما ذهب إلیه السید الخوئی من أنّ الظاهر من الآیة الشریفة أنّ الکعبین غایة للممسوح کما في قوله تعالی «إلی المرافق» و لکن مع ذلک قد قال فی التنقیح ان هذه الآیة تدل علی استعیاب المسح طولاً و لکن لم یأت بدلیل مکف لإثبات ذلک و لم یتضح لنا دلیله . فیمکن توجیه کلامه بان الظاهر من الآیة ان المسح یبدأ من رؤوس الاصابع الی الکعبین لأنّه إذا حدد الشئ من ناحیة المنتهی مع کونه ذا مبتدأ و منتهی، فالظاهر منه لزوم البدء من أوّله و الختم بآخره لا لزوم الختم بآخره فقط و جواز البدء من أیّ موضع شاء. فاذا مسح من وسط الرجل الی الکعبین فلا یقال انه عمل بمقتضی الآیة.
و تؤیّده بعض الروایات کصحیحة زرارة و بکیر: ... ثُمَّ قَالَ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ فَإِذَا مَسَحَ بِشَيْ‏ءٍ مِنْ رَأْسِهِ أَوْ بِشَيْ‏ءٍ مِنْ قَدَمَيْهِ مَا بَيْنَ الْكَعْبَيْنِ إِلَى أَطْرَافِ الْأَصَابِعِ فَقَدْ أَجْزَأَهُ .
فالإمام علیه السلام في مقام تفسیر الآیة قد غیّر نسق الآیة فی کلامه علیه السلام و قال ما بین الکعبین الی اطراف الاصابع. فاذا کانت الکعبان غایة للمسح لما جاز هذا التغییر.
و لکن ذکر السید الحکیم أنّ الآیة غیر ظاهرة فی لزوم الاستعیاب - و إن کان ظاهراً فیه في سائر المقامات کقول المولی اغسل البیت من اوله الی آخره الظاهر منه لزوم الاستیعاب - و ذلک لوجود نقطة في المقام و هی ورود لفظة «باء» الدالّة علی البعضیة علی کلمة «رؤوسکم» و کذا علی «أرجلکم» بالعطف فتمنع من ظهور الآیة الشریفة فی الاستعیاب فیکفی المسح علی بعض الرّجل، أمّا قرائة الجرّ فواضح و أمّا علی قرائة النصب فیکون معطوفة علی محلّ برؤوسکم فالباء و إن لم یدخل علی الأرجل لفظاً و لکن یدخل علیه في المعنی، فالعطف علی المحلّ یغیّر الإعراب لا المعنی.
و یدلّ علیه صحیحة زُرَارَةُ «قال: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ ع أَ لَا تُخْبِرُنِي مِنْ أَيْنَ عَلِمْتَ وَ قُلْتَ إِنَّ الْمَسْحَ بِبَعْضِ الرَّأْسِ.... فَعَرَفْنَا حِينَ قَالَ بِرُؤُسِكُمْ أَنَّ الْمَسْحَ بِبَعْضِ الرَّأْسِ لِمَكَانِ الْبَاءِ ثُمَّ وَصَلَ الرِّجْلَيْنِ بِالرَّأْسِ كَمَا وَصَلَ الْيَدَيْنِ بِالْوَجْهِ فَقَالَ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ فَعَرَفْنَا حِينَ وَصَلَهُمَا بِالرَّأْسِ أَنَّ الْمَسْحَ عَلَى بَعْضِهِمَا... ».
و أیضاً تؤیده صحیحته الأخری: «ثُمَّ قَالَ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ فَإِذَا مَسَحَ بِشَيْ‏ءٍ مِنْ رَأْسِهِ أَوْ بِشَيْ‏ءٍ مِنْ قَدَمَيْهِ مَا بَيْنَ الْكَعْبَيْنِ إِلَى أَطْرَافِ الْأَصَابِع...»‏ ، فدخلت الباء علی الارجل أیضاً .
و لکن هذا الکلام خلاف الظاهر من الآیة فانّا لاننکر دخول الباء علی الأرجل فی المعنی و لکن ثمرته لیست نفی الاستعیاب في ناحیة الطول بل نفیه في ناحیة العرض و کفایة المسمی فیها، و أمّا الطول فدلّنا علی لزوم الاستیعاب فیه بقوله:«إلی الکعبین».
الدلیل الثانی؛ الروایات:
منها: الوضوئات البیانیة و هی علی شطرین فقسم منها وردت لمجرد بیان فعل رسول الله صلی الله علیه و آله فلا دلالة علی وجوب الاستیعاب و لکن قسم منها تشمتمل علی صیغة الأمر مثل قوله: 
ثُمَّ أَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنِ اغْسِلْ وَجْهَكَ فَإِنَّكَ تَنْظُرُ إِلَى عَظَمَتِي ثُمَّ اغْسِلْ ذِرَاعَيْكَ الْيُمْنَى وَ الْيُسْرَى فَإِنَّكَ تَلَقَّى بِيَدَيْكَ كَلَامِي ثُمَّ امْسَحْ رَأْسَكَ بِفَضْلِ مَا بَقِيَ فِي يَدِكَ مِنَ الْمَاءِ وَ رِجْلَيْكَ إِلَى كَعْبَيْكَ .
فإنّ الظاهر منها لزوم الاستیعاب لأنّ الظاهر من الرجل هو المسح علی تمام الرجل.
و لکن قد یستشکل فی الاستدلال بها بامرین:
الأوّل: ما عن السید الحکیم من أنّ هذه الروایة في مقام بیان حکایة تشریع الوضوء في المعراج فلا یستفاد منها الحکم الشرعی.
و لکن الحق انها فی مقام التشریع کما مرّ.
الثانی: أنّ الظاهر منها هو لزوم الاستیعاب عرضاً و طولاً و قد دل الدلیل علی عدم لزوم الاستیعاب عرضا و أنّه مستحب، و من البعید أن یدلّ خطاب واحد علی الوجوب الاستحباب معاً فتحمل علی استحباب الاستیعاب عرضاً و طولاً لا خصوص العرض.
و قد اجیب عنه فی الاصول بان لا مانع من ورود خطاب واحد لأمر کلّی و لکن یکون بالنسبة إلی حصّة إلزامی و بالنسبة إلی حصّة أخری غیر إلزامی.
و لا سیما أنّه لا یبعد أن مورد الروایة هو خصوص الطول لأنّ ذکر الغایة قرینة توجب انسباق الأذهان إلی الطول.
مضافاً إلی صحیحة أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَسْحِ عَلَى الْقَدَمَيْنِ كَيْفَ هُوَ فَوَضَعَ كَفَّهُ عَلَى الْأَصَابِعِ فَمَسَحَهَا إِلَى الْكَعْبَيْنِ إِلَى ظَاهِرِ الْقَدَمِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا قَالَ بِإِصْبَعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِهِ هَكَذَا فَقَالَ لَا إِلَّا بِكَفِّهِ كُلِّهَا .
فالظاهر منها هو لزوم الاستعیاب طولا و عرضا فنرفع الید عن العرض بوجود الدلیل علی الخلاف و لکن یبقی الاستیعاب الطولی علی حاله.

 

 

 

 

تقریر فارسی

و اما این که باید از رؤوس اصابع باشد مشهور بین قدماء است ولکن بعض از متأخرین از جمله صاحب حدائق گفته که دلیل ندارد بلکه از روایات استفاده میشود که مسمی کافی است
محقق همدانی در صدد تحکیم استدلال بر از نظر طول باید من الاصابع الی الکعبین باشد کما این که در تنقیح فرموده است
محقق همدانی کعبین را غایة قرار داده است در تنقیح گفته که کعبین غایة نیست بلکه تحدید میکند ممسوح را .
وسائل الشيعة    ج‏1    389    15 باب كيفية الوضوء و جملة من أحكامه
فَإِذَا مَسَحَ بِشَيْ‏ءٍ مِنْ رَأْسِهِ أَوْ بِشَيْ‏ءٍ مِنْ قَدَمَيْهِ مَا بَيْنَ الْكَعْبَيْنِ إِلَى أَطْرَافِ الْأَصَابِعِ فَقَدْ أَجْزَأَه‏ در تنقیح گفته که با این که غایة ممسوح است باید مسح به طول اصابع الی الکعب باشد ؟؟
در مقابل مثل حکیم گفته که آیه شریفة دلالة بر استیعاب ندارد بخاطر لفظ (باء) که بعض را می رساند به جر بخوانیم که واضح است و اگر به فتح هم بخوانیم که عطف بر محل است هم در معنی باء می آید .و در روایة هم بشیء من قدميه آمده است .
و لکن ذهن عرفی ما از آیه استیعاب می فهمد.
اما روایات :
یکی روایات بیانیه ای که در صدد بیان امر است
وسائل الشيعة    ج‏1    390    15 باب كيفية الوضوء و جملة من أحكامه
ثُمَّ امْسَحْ رَأْسَكَ بِفَضْلِ مَا بَقِيَ فِي يَدِكَ مِنَ الْمَاءِ- وَ رِجْلَيْكَ إِلَى كَعْبَيْكَ- این روایه مشکل باء را ندارد
حکیم اشکال کرده که این روایة قصه معراج را بیان می کند در صدد تشریع ندارد
که قبلا جواب دادیم که ؟؟؟؟
ثانیا این روایة استیعاب طولی و عرضی را بیان می کند و من البعید که یک روایة نسبت به طول استیعاب و نسبت عرض استیعاب نباشد لذا روایۀ استیعاب طولی و عرضی مستحب را بیان می کند .
در اصول جواب داده اند که می شود که امری نسبت به حصه ای الزام و نسبت به حصه ای استحباب باشد علاوة براین بعید نیست که این روایة خصوص طول را می خواهد بیان کند .
وسائل الشيعة    ج‏1    417    24 باب أقل ما يجزي من المسح .
1085 وَ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَسْحِ عَلَى الْقَدَمَيْنِ كَيْفَ هُوَ فَوَضَعَ كَفَّهُ عَلَى الْأَصَابِعِ فَمَسَحَهَا إِلَى الْكَعْبَيْنِ إِلَى ظَاهِرِ الْقَدَمِ فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا قَالَ بِإِصْبَعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِهِ هَكَذَا فَقَالَ لَا إِلَّا بِكَفِّهِ كُلِّهَا ظاهر این روایة این است که استیعاب طولی لازم است .

آمار بازدیدکنندگان

125840
امروزامروز2056
دیروزدیروز2147
این هفتهاین هفته2515
این ماهاین ماه32319
کل بازدیدهاکل بازدیدها1258409

كانال تلگرام درس خارج

تقويم قمري